Ünlü Harfler ve Özellikleri

Ünlü Harfler ve Özellikleri
  • 07.12.2012

Ünlü harfler nasıl oluşur ? Ünlü harfler ve özellikleri.Ses özelliğini ses tellerinin titreşmesiyle kazanan ve ses yolunda hiçbir engele takılmadan oluşan seslere ünlü diyoruz. Ünlülerin oluşumu sırasında ses yolu tamamen açıktır. Ancak, çenelerin az veya çok açık olması, dilin düz veya kabarık bulunması, dudakların düz veya yuvarlak olması, ses yolunun arka veya ön tarafında oluşmaları gibi nedenler dolayısıyla ünlüler türlere ayrılırlar.

Ünlüler tek başlarına hece, kök, ek ve kelime olabilme özelliğine sahiptirler. Ünsüzlerin bu bakımdan ek olmak dışında bir özellikleri yoktur. Ünlülerin oluşumları sırasında önlerine hiç bir engel çıkmaz. Ses yolu açıktır. Bu nedenle ünlüler istenilen uzunlukta söylenebilirler. İp Ünlüler, oluşum noktalarına göre, ses yolunun açıklık kapalılığına (açıklığın az veya çok olmasına) göre, oluşumları sırasında dudakların aldıkları duruma göre ve uzunluk kısalıklarına göre çeşitlenirler.

1. Oluşum Noktalarına Göre Ünlüler: Kalın Ünlü, İnce Ünlü

Dilin arka kısmının çeşitli noktalarının, arka yani yumuşak damağa yaklaştığı zaman oluşan ünlüler kalın ünlülerdir. Ağzın arka bölümünde oluşan bu ünlüler, arkadan öne doğru oluşma sırasına göre u, o, ı, a’dır. m Dilin ön kısmının çeşitli noktalarının kabarmak ön yani sert damağa yaklaşmasıyla oluşan ünlüler ince ünlülerdir. Bunlar da arkadan öne doğru oluşum noktası sırasına göre e, ö, i, ii’dür.

Bir de alınma kelimelerde gördüğümüz bir ince a ünlüsü vardır ki bunun da oluştuğu yer ön damak bölgesinin gerisidir ve e ile a arasındadır. Bundan dolayı, ince a ünlüsünden sonra getirilen ekler de ince ünlülü olurlar: dikkâte, saatin.

1.2.        Ağzın Açıklığına Göre Ünlüler: Geniş Ünlü, Dar Ünlü Ünlülerin bir bölümünün oluşması sırasında ağzın açıklığı fazla, bir

bölümünün oluşması sırasında ise azdır. Ağız açıklığı çok iken oluşan ünlülere geniş ünlü, az iken oluşan ünlülere dar ünlü diyoruz.

Geniş ünlüleri kullanırken, ağız açıklığı fazla olduğundan, dar ünlülere göre daha fazla soluk harcarız. Genişlik ve darlık bakımından ünlülerin sırası şöyledir:

Geniş ünlüler: a, e, o, ö Dar ünlüler: ı, i, u, ü’diir.

• • ••

1.3.               Dudakların Durumuna Göre Ünlüler: Düz Ünlü, Yuvarlak Ünlü

Ünlülerin oluşumu sırasında dudakların aldığı durum, bir bölümünde düz, bir bölümünde yuvarlaktır. Dudaklar düz iken oluşan ünlülere düz ünlüler, dudaklar yuvarlak iken oluşan ünlülere de yuvarlak ünlüler diyoruz. Düzlük yuvarlaklık bakımından ünlülerin sırası şöyledir:                                                                                              ;;İİ

Düz ünlüler: a, e, ı, i Yuvarlak ünlüler: o, ö, u, ü

 Uzunluk ve Kısalıklarına Göre ünlüler: Uzun ünlü. Kısa Ünlü

Söyleyiş ve vurguya göre her ünlünün uzun şekli de kısa şekli de mümkün olabilir: amaaan!, ooofL. gibi. Ancak, bu sebepten dolayı, ünlüleri kısa veya uzun diye ikiye ayırmak doğru olmaz. Bugün dilimize başka dillerden giren bazı kelimelerde normalden uzun olan ünlüler bulunabilmektedir. Biz bu ünlülerin bir kısmını Türkçeleştirerek kısaltıp kullanırız: insan <insân, zarif <zarîf gibi. Bir kısmını da olduğu gibi, yanı uzun ünlüleriyle söylemeyi ve yazmayı sürdürürüz: hâla, âlım, fâiz gibi. İ JİL. Türkçede uzun ünlü yani normalden uzun ünlü, yoktur. Türkçedekı ünlüler kısa (normal uzunlukta) ünlülerdir. V ünlüsü ise normalden kısa hır

Bazı ses düşmeleri veya birleşmelerinde ortaya çıkan ünlü uzunlukları geçicidir. Ünlem veya ses taklitlerinde uzun ünlü görülmesi Türkçede uzun ünlü olduğu anlamına gelmez: Ahmet ağa> Ahmedaaa…gibi.

Sadettin ÖZÇELİK, Münir ERTEN

 

 

ZİYARETÇİ YORUMLARI
  1. isaac NEWTON :) dedi ki:

    abicim V harfi bir ünlü mü.Allah aşkına düzeltin şunu!

YORUM YAZ