Takısız İsim Tamlaması Tartışmaları

Takısız İsim Tamlaması Tartışmaları
  • 07.12.2012

Sevgili eokul-meb.com takipçileri, Türkçe dilbilgisi dersinde bir konu sürekli olarak zihinleri meşgul etmiştir: Takısız isim tamlaması. Kimi kaynaklar bu tamlama türünün varlığını kabul ederken kimi kaynaklar değinmez. Üst düzey sınavlarda da şu ana kadar, soru olarak sorulmamıştır. Ancak biz yine de bu sorunu tartışma zemininde ele alalım istedik.

Bazı dilbilgisi kitaplarında özellikle isim tamlamaları konu bölümünde yer alan ve isim tamlaması diye dikte edilen bir tamlama türüdür. Bu kitaplarda, takısız tamlamanın iyelik ekinin düşmesiyle oluştuğu söylenerek örnekler verilir: altın yüzük, demir köprü, gümüş tas, tahta masa, çelik kapı gibi.

Oysa isim tamlaması saydıkları takısız tamlama örneklerinde iyelik sistemiyle bir bağlanma, tamlayanlarında ise buna bağlı olarak bir 3. tekil kişi zamiri anlamı yoktur. Bu örneklerde, tamlayan durumunda kullanılan isimler kendilerinden sonra gelen isimlerin bir niteliğini karşılarlar. Tamlananlarına, düştüğü kabul edilen iyelik eklerini eklediğimizde ise anlam kastedilene uymamaktadır: demir kapısı, altın yüzüğü örneklerinde olduğu gibi.

Halbuki isim tamlaması iken, yaygın kullanım nedeniyle tamlanan bölümündeki iyelik ekini düşürmüş örnekler de vardır: Urfakapı <Urfa kapısı, Topkapı <Top kapısı, pazar gün < pazar günü, Kadıköy < kadı köyü… gibi.

Belki bu gibi örnekler için iyelik ekini düşürmüş anlamında, iyeliksiz isim tamlaması denebilir. Kaldı ki, Türkçede böyle iyeliği düşmüş tamlamalar Orhun Abideleri’nden beri kullanılmaktadırlar: Ötüken Yi? (Ötüken Ormanı), Türk budun (Türk milleti) gibi.

Sonuç olarak ben, ortaya koyduğum bu tezlere dayanarak , takısız isim tamlamasını tamlama grubunda değerlendirmenin yanlış olduğunu düşünüyorum. Bu sebeple takısız isim tamlamasına sıfat tamlaması denmesi daha yerinde olacaktır.

 

 

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ