Ses Uyumları Hakkında Hatırlatma

Ses Uyumları Hakkında Hatırlatma
  • 07.12.2012

Ses uyumları “Küçük ünlü uyumu” adı da verilir. İki başlık altında incelenir:

a)    Türkçe kelimelerin ilk ünlüsü düzse (a, e, ı, i), sonraki ünlüler de düz gelir: ısmarlamak, açık, katılık, sarı, derin, ince, diri, sevgi.

“-yor” eki bu uyumun dışındadır: gidiyor.

kavur-, kavuş-, savur-, çamur, yağmur, kavun, avuç, tavuk, kabuk, kavuk kelimeleri uyum dışındadır. Bu kelimelerde “b, v, m” dudak ünsüzlerinin etkisiyle ünlüler yuvarlaklaşmış olmalıdır.

b)      Türkçe kelimelerin birinci ünlüsü yuvarlaksa, sonraki ünlüler ya dar-yuvarlak (u, ü) veya düz-geniştir (a, e). Başka bir deyişle, Türkçe kelimelerde yuvarlak ünlülerden sonra a, e, u, ti ünlüleri gelebilir.Yani:

o, u’dan sonra a, u gelebilir.

ö, u den sonra e, ü gelebilir.

topak, topuk, dokun-, durak, duruluk, kömür, gözüm, güleç, özlemek, üzüntü gibi. Ayrıca kuralı şu örnek cümlelerle hatırlayabiliriz: Oya, ördeklerden uzaklaş ürkmesinler. Çoğu ölü.

Birleşik kelimelerde ve eklemeli tekrarlarda o’dan sonra o gelebilir: bozok, kolordu, kopkoyu.

Alınma kelimelerin de ağızlarda aynı uyuma girdiği görülür: doktur <doktor, kontur <kontör.

+gil(ler), +ken, +ki, +(I)mtırak, +yor ekleri bu kurallara uymaz: Oktaygil(ler), konuşurken, okulunki, morumtırak, görüyor.

Ünsüz Uyumu İse Şöyledir :

Türkçede kelime söylenişinin kolaylaşması için ünsüzler, ses değeri bakımından birbirlerine yaklaşır. Ünsüz uyumu, ötiimlii ünsüzlerden sonra ötümlülerin, ötümsüzlerden sonra ise ötümsiizlerin getirilmesi temeline dayanır. Kısaca; Türkçe kelimelerde kullanılan ünsüzlerin aralarındaki uyumdur. Bu uyuma göre:

Ekleşme sırasında ötümlti ünsüzlerin yanında ötiimJüler kullanılır: tuz+cu, gez-gin, süz-geç, yaz-dım, kal-dır- gibi.

Ötümsüz ünsüzlerin yanında ötümsüzler kullanılır. (Fıstıkçı Şahap): ağaç+tan, ateş+te, yürek+ten, kitap+çı, küp-fte, yoğurt+çu, konuş-kan, çığır- t kan, unuî-kan, bas-kı, bıç-kı, at-tı, kes-ti gibi.

 

 

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ