Kızıltepe Nereye Bağlı

Kızıltepe Nereye Bağlı
  • 25.06.2013

Kızıltepe Nereye Bağlı, Kızıltepe Nerenin İlçesi

Kızıltepe, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’n­de, Mardin iline bağlı ilçe ve ilçe merkezi kent. Yüzölçümü 1.403 knr’dir. Doğuda Merkez ilçe, güneyde Suriye, güneybatıda Şanlıurfa ili, batıda ve kuzeybatıda Derik ilçesi, kuzeyde gene Derik ve Mazıdağı ilçeleriyle çevrilidir.

İlçe topraklan, doğu-batı doğrultusunda uzanarak ili ikiye bölen, 1.000-1.500 m yüksekliğindeki Mardin-Midyat Eşiğinin güney kesiminde Suriye topraklarına doğru alçalan dalgalı düzlüklerden oluşur. Bu düzlüklerde yer alan, yaklaşık 35 km uzun­luğunda ve 20 km genişliğindeki Kızıltepe Ovasının batısında, lavlardan oluşan enge­beli bir alan uzanır. Alüvyonlarla kaplı olan ovanın verimli toprakları, sulama olanakla- nmn yetersizliği nedeniyle beklenen bitkisel ürünü vermez. İlçenin başlıca akarsuyu, Mardin-Midyat Eşiğinden doğup Kızıltepe kentinden geçerek güneybatıda Suriye’ye geçen Gümüş Çayıdır (eskiden Zerkan ya da Rizgan Suyu). Büyükdere’nin bir bölü­mü Şanlıurfa ile doğal sının oluşturur. İlçede temel ekonomik etkinlik tarımdır. Başlıca bitkisel ürünler buğday, arpa, mer­cimek ve üzümdür. Kızıltepe, 1984’te ilin en çok buğday (55.156 ton) ve arpa (39.896 ton) üreten ilçesiydi. Aynca az miktarda pamuk, incir, zeytin ve nohut da yetiştirilir. İlçe ekonomisinde hayvancılık da bitkisel üretim kadar önemlidir. Canlı hayvan tica­retine yönelik olarak yaygın biçimde ko­yunculuk yapılır. Sanayisi gelişmemiş olan ilçenin önemli kuruluşlarından biri, Yem Sanayii Türk AŞ’ye bağlı Kızıltepe Yem Fabrikası’dır. İlçe topraklarında çimento hammaddesi içeren yataklar vardır. Eskiden Dunaysır ya da Düneysir adıyla anılan yerleşme, Artuklular(*) döneminde Urfa ve Amid’i (Diyarbakır) Musul’a bağla­yan yollar üzerinde canlı bir konaklama ve ticaret merkeziydi. 13. yüzyıl başlarında birkaç kez Eyyubiler tarafından yağmalan­dı. Daha sonra Selçuklu, İlhanlı, Memlûk, Karakoyunlu, Akkoyunlu, Artuklu, Timur yönetimlerinde kaldı. Zamanla Dunaysır yerine Koçhisar adıyla anılan yerleşme, Koçhisar adlı öteki yerleşmelerden ayırmak için Mardin Koçhisan olarak adlandırıldı. 15. yüzyıl boyunca Karakoyunlularla Akkoyunlular arasında el değiştirdi. 16. yüzyıl başlannda Safevilerin egemenliğine girdi, 1517’de de Osmanlı topraklarına katıldı. Artuklular döneminde çarşı, han, hamam, cami ve medreseleriyle önemli ve zengin bir yerleşme olmasına karşın, sürekli yağma ve savaşlar nedeniyle Osmanlıların eline yıkın­tı durumunda bir köy olarak geçti. 1931’de adı Kızıltepe biçiminde değiştirilerek Mar­din’e bağlı bir ilçe merkezi yapıldı. Eskiden Koçhisar ve Tepebaşı mahalleleri olarak iki ayrı bölümden oluşan yerleşme­de, aşiret yapısına dayanan iki büyük top­rak sahibi aile oturuyordu. Daha sonra iki mahalle arasında bazı kamu kuruluşlanmn inşa edilmesiyle kentleşmenin ilk adımları atıldı. Ticaret ve hizmet kuruluşları da bu kesime yerleşti. 1950’lerden başlayarak kır­sal kesimden yoğun göç alan yerleşme toplu bir kent niteliği kazanarak Nusaybin yoluna ve kuzeye doğru büyüdü. Göç edenlere yeterli iş olanağı sunamadığından, bir süre sınır kaçakçılığına dayanan bir ticaret mer­kezi oldu. Günümüzde çevresindeki zengin tanmsal alanın ticaret merkezi olan kentte un, irmik, iplik ve kireç üreten fabrikalar, oto onanm ve bakım atölyeleri vardır. Bağdat Demiryolu güneydeki Suriye sınınnı izleyerek ilçe topraklanndan geçer. Kızılte­pe kentinin 14 km güneyindeki Şenyurt (eskiden Derbesiye) bucak merkezinde bir sınır kapısı vardır. Cizre-Şanlıurfa yolu kentten geçer. Kent, İl merkezi Mardin’e 23 km uzaklıktadır.

İlçedeki tarihsel yapıların tümü Artuklu­lar döneminden kalmadır. Bunlardan en önemlisi 1204’te yapılmış olan Kızıltepe Ulucamisi’dir. Kentin 8 km kuzeydoğusun­da, Gümüş Çayı kıyısındaki Harzem Taced- din Mesud Medresesi yıkıntı durumundadır. Gümüş Çayı üzerindeki Kızıltepe (Dunay­sır) Köprüsü’nün 13. yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır.

Kızıltepe Belediyesi Cumhuriyet’ten önce kurulmuştur.

 

 

 

ZİYARETÇİ YORUMLARI
  1. Mesut Dilsizoglu dedi ki:

    Mardin/kızıltepe

YORUM YAZ