Kıvrım Nedir Kıvrım Türleri

Kıvrım Nedir Kıvrım Türleri
  • 05.06.2013

Kıvrım Nedir, Kıvrım Türleri Nelerdir

Kıvrım, jeolojide, yerkabuğundaki katmanlaşmış kayaçların, sıkıştırma kuvvetleri­nin etkisiyle aldığı, girintili çıkıntılı ya da dalgalı yapıdır. Kayaç katmanları tortul çökel­mesi sonucunda yatay levhalar halinde olu­şur, ama pek çok yerde bu katmanlar yatay özelliklerini zamanla yitirerek kıvrımlanır. Bazı yerlerde kıvrımlanma o denli hafiftir ki, katmanın yatayla yaptığı eğim çok güç fark edilebilir; kimi yerlerdeki kıvrımlanma ise katmanın iki ucunu birbirine yapıştıra­cak denli güçlüdür. Kıvrımların büyüklüğü oldukça değişkendir; bazı kıvrımlar birkaç kilometre, hatta yüzlerce kilometre, bazıları ise yalnızca birkaç santimetre uzunluğunda­dır. Büyük kıvrımların üst bölümleri çoğun­lukla aşınmış durumda olduğundan, eğilen katmanın yüzeye çıkan kesimi yalnızca en kesit bölümleridir. Dağlık bölgelere özgü uzun doğrusal kıvrımların Yer yüzeyine paralel ve kıvrıma dik açıyla etkiyen sıkıştırma kuvvetlerinin sonucunda oluştuğu sanılmaktadır. Bazı jeologlar, dikey doğrultuda yükselen alan­lardaki kıvrımların çoğunun, yerçekiminin etkisiyle katmanların kayması sonucunda oluştuğunu ileri sürerler, ilerleyen bir buzu­lun itme kuvvetiyle de bazı zayıf pekişmiş kayaçlar kıvrımlanabilir; öte yandan örtülü tepelerin üzerinde tortul kayaçların pekişe­rek sıkışması, hafif kıvrımlara yol açabilir. Bir kıvrımın eksen düzlemi, kıvrımın ka­natlarının oluşturduğu açıyı ortalayarak, kanatları bakışımlı olarak ikiye ayıran düz­lem ya da yüzeydir. Eksen düzlemi düşey, yatay ya da herhangi bir açıyla eğimli olabilir. Kıvrımın ekseni ise, eksen düzle­minin kıvrımlanmış katmanlardan biri ile yaptığı kesişim çizgisidir. Basit kıvrımlarda kıvrım ekseni yatay ya da hafif eğimli olmakla birlikte, bazı durumlarda oldukça dik eğimli ve hatta düşey olabilir. Kıvrımlar, oluşum biçimlerine göre tanım­lanır. Doğada kıvrımlar çoğunlukla tek bir süreçle değil, bir dizi sürecin birleşimi sonucunda ortaya çıkar. Tek bir homojen katman yatay sıkışma sonucunda büküldü­ğünde, katmanın dışbükey yüzeyinde geril­me, içbükey yüzeyinde ise sıkışma oluşur. Monoklinal kıvrımlanma ya da bükülme (fleksür) olarak adlandırılan bu süreç sıra­sında, gevrek kayaçlar kırılırken, aynı kalın­lıktaki esnek kayaçlar plastik biçim değişik­liğine uğrar. Ne var ki doğada bükülme kıvrımlarına pek rastlanmaz, çünkü kayaçların çoğu katmanlı ve heterojendir.

En sık rastlanan kıvrım türü, bükülme- kayma kıvrımlarıdır. Bu tür bir kıvrımlan­ma, bir deste oyun kâğıdının kıvrılmasına benzetilebilir. Bu süreçte her katman (her oyun kâğıdı), üstündeki ve altındaki katma­nın üzerinden kayarak bükülür, ama kendi kalınlığını korur. Üçüncü bir kıvrım tipi olan kayma kıvrımları (ya da benzer kıvrımlar) ise yalnızca zayıf katmanlarda görülür. Bu tür bir kıvrımlanma sırasında kayma hareketi her katmanı bir miktar gererek uzatır ve bunun sonucunda katman yatağı, kanat bölümlerinde daha ince, eksene yakın kesimlerde ise daha kalın duruma gelir. Her katmanın sınır yüzeyi aynı biçime sahiptir ve bu kıvrımlar belirsiz bir biçimde aşağıya ya da yukarıya doğru uzanır.

Yaşıt kıvrımlar ise, yatağın çökelmesi sıra­sında gelişir ve bu nedenle pekişmemiş malzemeler yerçekiminin etkisiyle yüksek­lerden aşağıya dökülür.

Kıvrımlar eksenlerinin durumuna ve bu eksenlerin, kıvrımın doğrultusuna dik enkesitlerdeki görünümüne göre de sınıflandırı­lır. Eksen düzlemi dik ve her iki kanadı da aynı eğim açısına sahip olan kıvrımlara, bakışımlı (simetrik) ya da dik kıvrım denir.

Eksen düzlemi eğimli ve kanatlarının eğim açısı farklı olan kıvrımlar ise, bakışımsız kıvrım olarak adlandırılır. Eksen düzlemi eğimli ve her iki kanadı farklı açıyla aynı doğrultuda eğimlenen kıvrımlara, devrik kıvrım; eksen düzlemi yatay olan kıvrımlara ise yatık kıvrım denir. Eğer kıvrımın kanat­ları birbirine ve bu nedenle de eksen düzlemine paralel ise, buna eşeğimli (izoklinal) kıvrım denir. Kanatlarının arasındaki açıklık uzunluğu boyunca sabit olan kıvrım­lar silindirik kıvrım; bu açıklık bir uca doğru giderek azalıyorsa konik kıvrım olarak ad­landırılır. Kıvrım ne demek, Kıvrım türleri hakkında bilgiler verdik.

 

 

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ