Kırım hanlığı hakkında bilgi

Kırım Hanlığı hakkında bilgiler

Kırım Hanlığı, yaklaşık 1426-1783 arasın­da Kırım’a egemen olan devlet. Merkezi Bahçesaray olan hanlık, en geniş sınırlarına ulaştığı dönemde Kırım Yarımadası, Taman, Kıpçak ve Kabartay bölgelerini kapsı­yordu.

Kırım Hanlığı Tarihi ve Osmanlı

Altın Orda Devleti’nin gücünü büyük ölçüde yitirdiği bir dönemde, Cuci’nin oğlu Tokay Timur’un soyundan gelen I. Hacı Giray (hd y. 1426-66) tarafından kuruldu. Hacı Giray’ın ölümünden sonra oğulları I. Mengli Giray ve Nur Devlet Giray arasında çıkan hanlık mücadelesi Osmanlıların Kırım Hanlığı’na müdahalesine yol açtı. Böylece hanlık 1475’te Osmanlı Devleti’ne bağlandı. Mengli Giray 1501’de Altın Orda Devleti’ni yıkarak kendini Cengiz Han’ın vârisi ilan etti ve Moskova’ya akınlar düzenledi. Meng­li Giray’dan sonra gelen hanlar Osmanlı Devleti ile Moskova Büyük Prensliği’nin baskıları karşısında varlık gösteremediler. I. Saadet Giray döneminde (1524-32) Kırım hanlarının kardeşlerinden birini rehin ola­rak İstanbul’a göndermesi âdet haline geldi. 1534’ten sonra da Kırım hanları Osmanlı padişahlarınca atandı. II. İslam Giray döne­minde (1584-88) Kırım Hanlığı üzerindeki Osmanlı egemenliği iyice arttı. II. Gazi Giray (hd 1588-96, 1596-1607) Osmanlıların doğudaki ve batıdaki bütün savaşlarına katılmanın yanı sıra her yıl vergi ödemeyi de kabul etti. Bu durum Canbeg Giray dönemine (1610-23, 1627-35) değin sürdü. Hanedanın bazı üyelerinin İran şahı I. Abbas’la gizli ilişkilere girmesi ve Kırım Hanlığı’nın Osmanlılar aleyhine bir siyasete yönelmesi, Rusların Sinop’a ve Boğaziçi’ne kadar yağma eylemlerine girişmelerine fırsat verdi. Hanlığın bozulan iç düzeni yeniden ancak III. İslam Giray döneminde (1644­- 54) sağlanabildi. Osmanlıların II. Viyana Kuşatması’nda (1683) uğradıkları bozgunda­ki rolünden dolayı idam edilen Murad Giray’dan (hd 1678-83) sonra, Rusların Kırım üzerindeki baskısı arttı. Bu dönemde hanlık tahtı sık sık el değiştirdi. 1671-78 arasında tahtı elinde tutmuş olan I. Selim Giray, üç kez daha (1684-91; 1692-99 ve 1702-04) hanlığa getirildi. 1736’da hanlığın merkezi Bahçesaray’ı yağmalayan Rusların 1760’ta Balta’yı almalarından sonra Osman- lı-Rus savaşları da yoğunlaştı. Ruslar 1770’te önce Bucak’ı, ardından bütün Kırım Yarımadasını istila ettiler. III. Selim Giray (hd 1764-67, 1770-71) İstanbul’a kaçınca, Kırım bir süre mirzalarca yönetildi. 1774’te Küçük Kaynarca Antlaşması uyarınca Kı­rım’a siyasal bağımsızlık tanınmasıyla Os­manlı korumasının sona ermesi, Rusların Kırım’ı ilhakını kolaylaştırdı. II. Yekaterina 1783’te Kırım’ı ilhak ederek girayların ege­menliğine son verdi.

Kırım Hanlığı Yönetim

Kırım Hanlığı’nda yönetimde asıl egemen hanlardı. Giray unvanını taşıyan hanlara Kefe mukataasından 1.000 akçe gündelik verilirdi. Hanlık sarayım 1.000 kadar kapı­kulu korurdu. Hanın başkanlığında topla­nan divanda kalgay, nureddin, seraskerler, vezir, kazasker ve karaçı beyleri bulunurdu.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.