Kibrit Nasıl Yapılır Nasıl Yanar Kibritin Özellikleri

Kibrit Nasıl Yapılır Nasıl Yanar Kibritin Özellikleri
  • 25.06.2013

Kibrit Nasıl Yanar, Kibrit Nasıl Yapılır, Kibritin özellikleri hakkında bilgi.

Kibrit, ucu sürtünmeyle kolayca tutuşabilen bir maddeyle kaplı küçük ağaç ya da karton çöptür.

Kibrit başlıca üç bölümden oluşur: Yan­mayı başlatan baş, tutuşarak alevi ileten kav ve sap. Günümüzde kullanılan sürtünmeli kibritler, nereye sürtülürse yananlar ve güvenlikli türden olanlar biçiminde başlıca iki tipe ayrılır. Nereye sürtülürse yanan kibritlerin başı, sürtünme ısısıyla kolayca tutuşan kimyasal maddelerle kaplıdır; buna karşılık güvenlikli kibritlerin ucunda, tutuş­mak için çok daha yüksek sıcaklıklara gereksinim duyan ve ancak özel olarak hazırlanmış bir yüzey üzerine sürtüldüğün­de tutuşabilen maddeler vardır. Sürtünme ısısıyla ulaşılan sıcaklıkta yanmayı sağlamak için genellikle bir fosfor bileşiği kullanılır. Bu madde, nereye sürtülürse yanan kibritle­rin ucunda, güvenlikli kibritlerin ise sürtün­me yüzeyinde bulunur.

Kibritte fosforlu tutuşturucu maddenin yanı sıra, başlıca üç kimyasal madde grubu vardır: 1) Tutuşturucu maddeye ve öteki yanıcı maddelere oksijen sağlayan potas­yum klorat gibi yükseltgeyici maddeler, 2) bileşenleri bir arada tutan ve yanma sırasın­da yükseltgenen hayvan tutkalı, nişasta ve zamk gibi bağlayıcılar ile yanma sırasında eriyerek külü bir arada tutan cam tozu gibi yanma sonrası bağlayıcılar, 3) dolgu madde­si olarak kullanılan ve tepkime hızını dü­zenleyen, diyatome toprağı (kizelgur) gibi eylemsiz maddeler.

Kibritin icadından önce, ucu kükürt gibi yanıcı maddelerle kaplı ve alevi ancak yanan bir malzemeden ötekine aktaran özel odun yongaları kullanılırdı. Daha sonraları kimya alanında elde edilen buluşların etki­siyle, doğrudan tutuşucu maddelerin gelişti­rilmesine yönelik . deneyler başlatıldı. 1805’te Paris’te Jean Chancel, ucu potas­yum klorat, şeker ve zamk karışımıyla kaplı küçük tahta çöplerin sülfürik asite daldınla- rak tutuşturulabildiğini buldu. Bu yöntem üzerinde geliştirmeler yapan İngiliz mucit Samuel Jones, 1828’de, “Prometheus kibri­ti” olarak adlandırdığı kibritin patentini aldı. Kibrit, dışı tutuşucu bir maddeyle kaplanmış olan ve içinde asit bulunan cam bir boncuktan oluşuyordu. Bu camın küçük bir kerpetenle ya da dişle kırılmasıyla, camın sarılı olduğu kâğıt alev alıyordu. Sürtünmeyle tutuşabilen fosforlu kibritle­rin 1800’lerin başlarında Paris’te geliştirildi­ği sanılmaktadır. İlk. fosforlu sürtünmeli kibriti ise 1816’da Fransız François Derosne yaptı. Başlangıçta kibrit üreticileri daha çok fos- forsuz ve potasyum kloratlı karışımlardan yararlanıyordu; 1825-35 arasındaki ekono­mik koşullar ise kibrit üretiminin bir sanayi dalı haline gelmesine temel sağladı. 1827’de John VValker potasyum kloratlı kibritlerin üretimini başlattı; 1828’de “Prometheus kibriti”nin patentini alan Samuel Jones ise ertesi yıl çok daha geniş ölçekli bir imalat­hane kurdu. 1832’ye gelindiğinde sürtünme­li kibrit üretimi tüm Avrupa’ya yayılmış durumdaydı ve başta Fransız G.-E. Merkel ve Avusturyalı J. Siegel olmak üzere birçok sanayici fosforsuz sürtünmeli kibrit fabrika­sı kurmuştu.

Tutuşturulması oldukça güç olan bu ilk kibritler sık sık parlayarak çevreye kıvılcım saçıyor, ayrıca son derece kötü kokuyordu. Samuel Jones’un ürettiği kibritlerin kutusu üzerinde “Akciğerleri rahatsız olanlar, Lucifer kibritlerini kesinlikle kullanmamalı­dır” yazısı bulunuyordu.

1831’de Fransız mucit Charles Sauria, beyaz ya da sarı fosfor içeren bir bileşik geliştirerek, kolayca tutuşan ve kararlı bi­çimde yanan bir kibrit yaptı. Bu yenilik kısa sürede yaygınlaştı. 1845’te Avusturyalı kim­yacı Anton von Schrötter, zehirli olmayan ve kendiliğinden tutuşmayan kırmızı fosforu geliştirerek güvenlikli kibritlerin yapımını olanaklı kıldı. Schrötter’in kibritinde yanıcı bileşenler, kibrit başı ile sürtünme yüzeyi arasında bölüştürülmüştü. 1885’te isveçli J. E. Lundström bu yöntemin patentini aldı. “İsveç kibritleri” onun bu yöntemine dayalı olarak geliştirildi. Güvenlikli kibritler yaygın olarak benim­senmekle birlikte, hava koşullarından (azlaca etkilenmeyen beyaz fosforlu kibrit­lerin kullanımı da sürdü. Ne var ki, 19. yüzyılın sonlarında, fabrika işçilerinde be­yaz fosforun ciddi zehirleyici etkileri belir­lendi. Çok daha az zehirleyici olan fosfor seski sülfürü-ilk olarak 1864’te Fransız kim­yacı Georges Lemoine hazırladı, ama bu bileşim 1898’de E.-D. Cahen ve H. Sevene’in Fransız hükümetinden patent alma­sına değin kullanılamadı. Bundan birkaç yıl sonra beyaz fosfor hemen her yerde yasak­landı.

Günümüzde kullanılan güvenlikli kibritle­rin başında genellikle potasyum klorat gibi yükseltgeyici maddeler, antimon sülfür ile kükürt ya da odun kömürü; sürtünme yüzeyinde ise kırmızı fosfor vardır. Her yerde tutuşturulabilen kibritlerin başında ise ge­nellikle fosfor seskisülfür kullanılır.Kibrit nedir kibritler nasıl yanar nasıl yapılır kimyasal özellikleri hakkında bilgi aktarımı yaptık.

 

 

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ