Büveyhiler Kimdir

Büveyhiler Kimdir
  • 16.07.2013

Büveyhiler Kimdir, Büveyhiler Hakkında Bilgi

Büveyhiler, buyiler olarak da bilinir, Arap ve Türk istilaları arasında İran’ın batısında ye Irak’ta yerli bir yönetim kuran, güçlü bir İran ve Şii karakteri taşıyan İslam hanedanı (945-1055). Deylem (Kuzey İran) kökenli olan hanedan, Ebu Şüca Büveyh’in üç oğlu Ali, Hasan ve Ahmed tarafından kurulmuştur.

Ziyari hükümdarı Merdavic bin Ziyar ta­rafından yaklaşık 930’da Kerec valili­ğine atanan Ali, Isfahan ve Fars’ı ele geçirdi. Aynı sırada Hasan ile Ahmed de Cibal, Huzistan ve Kirman’ı aldı (935-936). Ahmed, Kasım 945’te emirü’l-ümera olarak Abbasi başkenti Bağdat’a girdi ve Büveyhi yönetimini kurdu. Sünni halifelerin hiçbir yetkisi kalmadı. Bundan sonra üç kardeş Imadü’d-Devle (Ali), Rüknü’d-Devle (Ha­san) ve Muizzü’d-Devle (Ahmed) gibi onur­lu unvanlarla anıldılar.

Hanedanın gücü zamanla akrabalar ve iller arasında parçalara bölündü. Ama tek hü­kümdar olarak 977’de ortaya çıkan ve topraklarına Umman, Taberistan ve Cür- can’ı da katan Adudü’d-Devle’nin hü­kümdarlığı sırasında kısa bir süre için bu parçalar birleşti.

Büveyhiler bundan sonra önemli bir geliş­me gösterdiler. Çeşitli hastaneler kurdular; Şiraz yakınında Kur Irmağı üzerindeki Bend-i Emir gibi bayındırlık hizmetlerine giriştiler. Samaniler, Hamdaniler, Bizanslı­lar ve Fatımilerle çeşitli ilişkiler kurdular. Sanatçıları, özellikle de şair el-Mütenebbi ve Firdevsi’yi korudular. Devletin Şii özelli­ği, çok tutulan Şii şenliklerinin düzenlenme­ye başlamasıyla ve Irak’taki Necef, Kerbela gibi kutsal yerlere hac yapılmasının özendirilmesiyle kendini belli ediyordu.

Büveyhilerin başlıca kültür merkezleri İran’daki Rey ile Nayin ve Irak’taki Bağdat kentleriydi. Büveyhi sanatının İranlı karak­teri, Selçuklu döneminden geçerek 13. yüzyıldaki Moğol istilasına değin dünyanın bu bölgesindeki sanatı etkilemeye yetecek kadar derindi.

Büveyhiler maden işlerini, özellikle de ince gümüş işlerini çok tutarlardı. Maden sanatında çoğunlukla Sasani teknik ve mo­tiflerini kullandılar. Sasani geleneklerine uygun olarak çizilmiş, vahşi hayvanlarla, kuşlar ve müzikçilerie çevrili oturan bir figür, tipik bir Büveyhi bezeme öğesidir.

Genellikle Gebri işi denen Büveyhi çöm­lekleri, pişirilmeden önce beyaz renkli eri­tilmiş kille kaplanırdı. Sonra sivri bir kalem­le bu kil, alttaki kırmızı toprağın ortaya çıkacağı kadar derin çizilerek motif oluştu­rulur, üstü, sarımsı ya da yeşil kurşun sırla kaplanırdı. Bazı parçalar çizgi motifleriyle, bazılan da insan suratlı kuşlar ve dört ayaklı hayvanlar gibi temsili figürlerle bezenirdi. Hâlâ mevcut olan en eski parçaların bazıla­rında, şair Firdevsi’nin (ö. y. 1020) yapıtı olan İran ulusal destanı Şehname den sah­neler canlandırılmıştır. New York’taki Met­ropolitan Sanat Müzesi’nde bu üslupta be­zenmiş birkaç büyük kap bulunmaktadır.

Büveyhilerin inşa ettiği en önemli yapılar­dan biri Nayin’deki camidir. İlk biçimini pek az koruyabilmiş olmakla birlikte, bu dönemden kalan büyük ölçekli tek alçı bezeme örneği de buradadır. Caminin tü­mü, kıvrımlı motiflerin ağırlıkta olduğu Samarra üslubuyla bezenmiştir.

Büveyhi dokumacılarının ürettiği desenli ipekliler, dönemin üstün sanat düzeyini yansıtır. Bunların bezemeleri genellikle fi­güratiftir ve kaligrafik öğeler de içerir. En çok hayvan örgelerinin kullanılmış olmasına karşın, stilize av sahneleri içinde betimlen­miş insan figürleri de görülür. Desenler çok karmaşıksa da, genellikle hem açık zemin üstünde koyu, hem de koyu zemin üstünde açık renk olarak, iki biçimde de algılanabi­lir. Çift başlı Sasani kuşunun desen olarak kullanıldığı böyle bir kumaş örneği Cleve- land’deki Sanat Müzesi’ndedir. İpekli ku­maşların çoğu Rey ve Nayin’de üretilmiştir. Zaten bugün en güzel ipek İran halıları da Nayin’de dokunur.

Adudü’d-Devle’nin ölümünden sonra gev­şeyen ekonomi, bütünlüğü parçalanan ordu ve genel olarak Büveyhi bölünmeleri, hane­danın çökmesini hızlandırdı. En son Büvey­hi hükümdarı Ebu Nasr el-Melikü’r-Rahim, Büyük Selçuklu hükümdan Tuğrul Bey tarafından tahtından indirildi.

 

 

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ