Basit (Yalın) Cümle Nedir

Basit (Yalın) Cümle Nedir
  • 06.12.2012

Cümle çeşitlerinde uzman öğretmeniniz olarak sizlere basit cümle nedir bu konu hakkında bilgi vereceğiz. Cümle türlerinin ana başlıklarını daha önce açıklamıştık. Şimdi ise yapılarına göre cümlelerden basit yalın cümle konumuzu açıklıyoruz.

Yalın Cümle (Basit Cümle)

Yalın cümle, içinde bir tek çekimli yüklem bulunan, bütün ögeleriyle bir tek yargı bildiren cümle türüne denir. Türkçe cümlenin büyük bir bölümü yalın cümlelerdir. M. Şevket Esendal, Sait Faik Abasıyanık, Ömer Seyfettin, Tarık Dursun K. hikâyelerini çoğunlukla basit cümlelerle yazmış ve birleşik cümleye az yer vermişlerdir. Aslında konuşma dilini eserlerine yansıtmak isteyen her yazar bu yola baş vurmuştur. Komşular, suçu Hayri Efendiye yüklediler. Bu, bir kısa ve yalın cümle örneğidir. Yalın cümlenin tamamlayıcı ve nitelendirici başka öğeleri vardır. Üç ayrı dersin öğretmenleri sınav odasında büyük bir ciddiyetle beklemeli öğrencilerin sınavını yapıyorlar. Bu cümle Öğretmenler sınavı yapıyorlar biçiminde daha da yalın bir duruma getirilebilir.

Üç ayrı ders parçası özne olan öğretmenler ile bir tamlama oluşturmuştur. Büyük bir ciddiyetle tümleci ise, yapıyorlar yüklemine tarzı açısından bir açıklık getirmiştir. Bir sıfat tamlaması olan beklemeli öğrenciler nesne durumunda olan sınav kelimesiyle bir tamlama grubu oluşturmuşlardır. Kısaca bütün tamamlayıcı öğeler karşısında cümlede bir tek yapıyorlar yargısı vardır.

Bir yalın cümlede bu tek yükleme karşılık birden çok tümleç bulunabilir. ilgililer, Atatürk’ün ölümünden sonra uçak yapma çalışmalarını durdurdular. Bu cümle yalın bir cümledir. Tek çekimli fiil olan durdurdular yüklem, ilgililer özne, Atatürk’ün ölümünden sonra zarf tümleci, uçak yapma çalışmalarını ise, gene bir tümleç olan nesnedir. Sonra edatıyla kurulan Atatürk’ün ölümünden sonra grubu durdurdular yükleminin anlamını zaman bakımından değiştirmiş ve sınırlamıştır, bu sebeple bir zarf tümleci olmuştur. Bu zarf tümleci içinde bir de tamlama grubu vardır. Atatürk-ün ölüm-ü şeklinde açılabilen bu grup, -un, tamlayan ve –ü iyelik ekiyle birbirlerine bağlanmıştır. Cümlede yer alan uçak yapma çalışmalarını cümlenin belirtili nesnesidir ve durmak fiili üzerinde bulunan -dur- ettirgen çatı ekiyle bağlantılıdır.

Geçişli bir fiil nesne ile kullanılır. Uçak yapma çalışmalarını nesnesinin en sonunda yer alan – yükleme durumu ekidir. Bu ek, nesneyi geçişli “durdur-‘ fiiline bağlar.

Bir başka cümle daha ele alalım. Bir genç kız kadar kahkahayla gülen anne, sabahın erken saatlerinde işe gidecek oğlunu kızarmış ekmek kokan odaya çağırıyordu. Aslında bu cümlenin özü Anne, oğlunu çağırıyordu biçimindedir Anne özne, oğlunu nesne, çağırıyordu çekimli fiil yani yüklemdir. Bir genç kız kadar kahkahayla gülen grubu, anne öznesini, sabahın erken saatlerinde işe gidecek grubu ise, oğlunu nesnesini nitelemektedir. Geri kalan kızarmış ekmek kokan oda olayın geçtiği yeri anlatmakta ve cümlenin dolaylı tümleci olmaktadır Bu cümlenin bir önceki cümleden farkı, içinde fiillerden birtakım eklerle sıfatlaştırılmış yani isim grubuna mal edilmiş şekillerin bulunmasıdır. Ancak cümlede bir tek çağırıyordu çekimli fiili bulunduğu göz önüne alınırsa, bu da basit bir cümle örneği olur.

Cümlelerimizin yapıca doğru olup olmadığını kontrol edebilmek için yukarıda belirtilen incelikleri bilmemiz gerekir. Basit cümle hakkında bilgileri tekrar etmeyi unutmayınız.

 

 

ZİYARETÇİ YORUMLARI
  1. Atilla boklu dedi ki:

    Çok bir site

  2. Atilla boklu dedi ki:

    çok kötü bir site

  3. gizem dedi ki:

    biraz uzun ama süper

    1. sempatik serap dedi ki:

      bencede gizem

YORUM YAZ