Bağdat Paktı Üyeleri ve Kuruluş Nedeni

Bağdat Paktı Üyeleri ve Kuruluş Nedeni
  • 27.06.2013

Bağdat Paktı Kuruluş Nedenleri Hakkında Bilgi, Bağdat Paktı Üyeleri

Bağdat Paktı, Türkiye, Pakistan, Irak, İran ve İngiltere’nin oluşturduğu karşılıklı güvenlik ve savunma örgütü. Merkezi Bağ­dat’ta olmak üzere 1955’te kurulmuş, 1959’da da adı Merkezî Antlaşma Teşkilatı (CENTO) olarak değişmiştir.

ABD’de Eisenhower başkan seçilince dış­işleri bakanlığına atadığı John Foster Dulles Mayıs 1953’te Ortadoğu ülkelerini kap­sayan bir geziye çıktı. Kore Savaşı’nm çık­masından sonra Sovyetler Birliği’ni NATO benzeri bölgesel savunma paktlanyla kuşat­mak isteyen Dulles bu gezisinde bölgede oluşturulacak paktın bölge halklarının ve hükümetlerinin isteğiyle oluşabileceğini ve bölgedeki hükümetlerin Batı ülkelerinin kurduğu savunma paktlarına katılmak iste­mediklerini saptadı. Bu durumda bölge ülkelerinden birinin paktın oluşturulmasın­da öncülüğü üstlenmesi gerekiyordu. Dulles 25-27 Mayıs 1953’te Ankara’yı ziyaretinde bu konuyu açtı. Türkiye ABD’nin teşvikiyle Ortadoğu’da kurulacak pakt için girişimde bulunmayı kabul etti. Pakistan da, Sovyet tehdidi altında olmamasına karşın, Hindis­tan’a karşı savunmasını güçlendirmek ama­cıyla Batı ülkeleriyle yakınlaşmak istiyordu. 2 Nisan 1954’te Türkiye ile Pakistan arasın­da Karaçi’de Dostluk ve İşbirliği Antlaşması imzalandı. Askeri bir niteliği olmayan bu antlaşmaya göre, ortak çıkarları ilgilendiren uluslararası sorunlarda iki ülke arasında görüş alışverişinde bulunulacaktı ve antlaş­manın amacına varması için, başka ülkelerin de bu antlaşmaya katılması desteklenecekti. Gerçekten de bu hüküm, antlaşmanın asıl amacının, öbür Ortadoğu devletlerinin de katılacakları genel bir savunma işbirliği ör­gütü kurulması olduğunu belirginleştiriyordu.

Üyeler:

Türkiye bundan sonra antlaşmaya Irak ile İran’ın da katılması için yoğun çaba harcadı. Gerek Türkiye’nin çabaları, gerek ABD’nin etkisi ile 24 Şubat 1955’te Bağdat’ta Türk- Irak Karşılıklı İşbirliği Antlaşması imzalan­dı. Antlaşma Arap Birliği üyesi devletlere, bölgenin güvenliği ve barışıyla ilgili ve taraflarca tanınan başka devletlere de açıktı.

Bölge ülkesi olmamakla birlikte İngiltere, Ortadoğu’yla siyasal ve ekonomik bağı nedeniyle, imzacı ülkelerin isteği doğrultu­sunda 4 Nisan 1955’te Bağdat Paktı’na katıldı. İngiltere’yi 23 Eylül 1955’te Pakis­tan izledi. Bağdat Paktı’na katılan sonuncu ülke İran ise, 3 Kasım 1955’te resmen üye oldu. Böylece Bağdat Paktı, Kasım 1955’te Türkiye, Pakistan, Irak, İran ve İngiltere’ den oluşan bir savunma işbirliği antlaşması örgütü biçimine dönüştü. Bağdat Paktı Daimi Konseyi, Kasım 1955’te düzenlediği ilk toplantısında, örgüt merkezinin Bağdat’ta olmasına ve örgüt içinde Daimi Askeri Komite ile Ekonomik Komite kurulmasına karar verdi. ABD, Daimi Konsey ile sürekli ilişkide bulunmak için konseyde bir gözlemci bulun­durmaya karar verirken, Bağdat Paktı’nı destekleyici tutumunu da açıkça ortaya koydu. Pakta üye olmamakla birlikte, örgü­tün organlarında ve özellikle de Yıkıcı Faaliyetleri Önleme Komitesi ile Ekonomik Komite’de etkin rol aldı. Bağdat Paktı’nın bölge açısından en önem­li sonucu, Ortadoğu devletleri arasında kesin bir ayrılık yaratmış olmasıdır. Pakta üye ülkelerle, bu ülkelerin Batılıların denetimine girdiğini savunan öbür ülkeler arasında önemli gerginlikler ortaya çıktı. Arap dünyasıyla Irak’ın arası açıldı. Mısır, paktı Arap Birliği’ne indirilmiş büyük bir darbe saydı.

Bağdat Paktı’nın Türkiye açısından sonuç­lan ise, paktın oluşumunda önemli rol oynaması nedeniyle SSCB ile ilişkilerinin daha da zedelenmesi, pakta katılmayan Ortadoğu ülkeleri ile ilişkilerinin önemli ölçüde soğuması ve İsrail’le ilişkilerinin de gerginleşmesiydi. Öte yandan Bağdat Paktı, askeri bakımdan hiçbir zaman güçlü bir savunma örgütü olamadı. Kral Faysal’ın 1958’de devrilmesinin ardından 24 Mart 1959’da Irak’ın üyelikten çekilmesi ve mer­kezinin Ankara’ya taşınmasından sonra da pakt Merkezî Antlaşma Teşkilatı (CENTO) adını aldı (21 Ağustos 1959). Bağdat Paktı tarihi ve üyeleri hakkında bilgiler aktardık.

 

 

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ